सहकारी सुधारमा विराटनगर महानगरको कडाइ, रुग्ण सहकारीलाई एकीकरणको बाटोमा लैजाँदै

विराटनगर । विराटनगर महानगरपालिकाका मेयर नागेश कोइरालाले सहकारी संस्थाको संख्या बढाउनेभन्दा सक्षम, सुरक्षित, पारदर्शी र उत्तरदायी संस्था निर्माणमा महानगरपालिकाले जोड दिएको बताएका छन् ।
महानगरपालिकाको सहकारी शाखाले आयोजना गरेको ‘सहकारी संस्थाहरूको एकीकरण विषयक एकदिने अन्तरक्रिया कार्यक्रम’मा बोल्दै मेयर कोइरालाले कमजोर तथा रुग्ण सहकारी संस्थाको दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि एकीकरण उपयुक्त विकल्प भएको बताए ।
उनले सहकारी क्षेत्रमा देखिएका समस्या समाधान गर्न महानगरपालिकाले नियमनलाई प्रभावकारी बनाउँदै लगेको उल्लेख गर्दै आवश्यकताअनुसार कमजोर संस्थालाई एकीकरण तथा खारेजीको प्रक्रियामा लैजाने नीति लिएको बताए ।
‘सहकारीको संख्या बढाएर मात्रै समुदायले प्रतिफल पाउँदैन,’ उनले भने, ‘अब हाम्रो प्राथमिकता धेरै सहकारी बनाउने होइन, भएका संस्थालाई बलियो, व्यवस्थित, पारदर्शी र जनउत्तरदायी बनाउने हो ।’
महानगरपालिकाका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२÷८३ मा दुईवटा सहकारी संस्था विघटन भएका थिए भने दुईवटा संस्था एकीकरण भएका थिए । त्यस्तै रुग्ण तथा निष्क्रिय अवस्थामा रहेका १३ वटा सहकारी संस्था खारेज गरिएको थियो ।
चालू आर्थिक वर्ष २०८३÷८४ मा पनि महानगरपालिकाअन्तर्गतका दुईवटा सहकारी संस्था प्रदेश मातहतका सहकारीसँग एकीकरणको प्रक्रियामा छन् । थप दुईवटा सहकारी संस्था आपसमा गाभिएर महानगरपालिकाभित्रै एकीकरण हुने अन्तिम चरणमा पुगेका छन् ।
हाल विराटनगर महानगरपालिकाभित्र १५५ वटा सहकारी संस्था सञ्चालनमा रहेको जानकारी दिँदै मेयर कोइरालाले संख्यात्मक वृद्धिको तुलनामा सहकारी क्षेत्रबाट समुदायले अपेक्षित प्रतिफल पाउन नसकेको बताए ।
‘सहकारीको वास्तविक मर्म समुदायमा छरिएर रहेको पुँजी, प्रविधि, सीप र क्षमताको अधिकतम उपयोग गर्नु हो,’ उनले भने, ‘स्थानीय नागरिकलाई लाभ पुग्ने गरी सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक विकासमा योगदान गर्न नसक्ने सहकारीको औचित्यमाथि प्रश्न उठ्छ ।’
सहकारी संस्थालाई चुस्त, पारदर्शी र उत्तरदायी ढंगले सञ्चालन गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै उनले बचतकर्ता र सदस्यको विश्वास कायम राख्न सञ्चालक तथा व्यवस्थापन थप जिम्मेवार हुनुपर्ने बताए ।
कार्यक्रममा महानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत विजयकुमार शर्माले सहकारी संस्थाको दिगोपनका लागि संस्थागत सुशासन, वित्तीय अनुशासन र पारदर्शिता अपरिहार्य रहेको बताए । उनले सहकारी संस्थाहरूबीच सहकार्य र एकीकरणमार्फत स्रोत, जनशक्ति तथा व्यवस्थापकीय क्षमताको प्रभावकारी उपयोग गर्न सकिने धारणा राखे ।
वडा नम्बर १९ का अध्यक्ष एवं आर्थिक विकास समितिका संयोजक श्याम घिमिरेले सहकारीलाई समुदायको आर्थिक आधारका रूपमा विकास गर्नुपर्ने बताए । उनले सहकारीमा देखिएका कमजोरी पहिचान गरी समयमै सुधार गर्न सके सदस्य र बचतकर्ताको विश्वास कायम राख्न सकिने बताए ।
कार्यक्रममा सहकारी विज्ञ रामचन्द्र गौतमले सहकारी संस्थाहरूको एकीकरणका विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । उनले संस्थाको उद्देश्य, वित्तीय अवस्था, सदस्यको हित, व्यवस्थापन क्षमता र संस्थागत सुशासनलाई आधार बनाएर एकीकरणको प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिए ।
कार्यपत्रमाथि लेखापरीक्षक हरिबहादुर खत्रीले टिप्पणी गर्दै एकीकरणका क्रममा वित्तीय पारदर्शिता, सम्पत्ति तथा दायित्वको उचित मूल्यांकन र सदस्यको हितलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताए ।
अन्तरक्रियामा महानगरपालिका क्षेत्रभित्र सञ्चालित सहकारी संस्थाका १८० भन्दा बढी सञ्चालक तथा व्यवस्थापकको सहभागिता रहेको सहकारी शाखाकी प्रमुख चाँदनी राईले जानकारी दिइन् । उनका अनुसार सहकारी क्षेत्रका समसामयिक समस्या, एकीकरणको आवश्यकता तथा संस्थागत सुधारका विषयमा सहभागीबीच छलफल गरिएको थियो ।
सहकारी शाखाकी रोजी कार्कीका अनुसार महानगरपालिकाले यसअघि पनि सहकारीका विभिन्न विषयमा तालिम तथा क्षमता विकास कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । आगामी दिनमा पनि सहकारी संस्थाको क्षमता अभिवृद्धि, नियमन तथा संस्थागत सुधारलाई प्राथमिकतामा राखेर कार्यक्रम सञ्चालन गरिने उनले बताइन् ।
महानगरपालिकाले सहकारी संस्थाको संख्या घटाउने उद्देश्य मात्र नभई कमजोर संस्थालाई सुधार गर्दै सक्षम संस्थाको निर्माण गर्ने लक्ष्यसहित एकीकरण र नियमनलाई अघि बढाएको जनाएको छ ।