विराटनगर । विराटनगर भन्सार कार्यालयबाट विधिवत् जाँचपास भएर बाहिरिएको भारतीय मालवाहक ट्रकलाई सशस्त्र प्रहरीले पुनः नियन्त्रणमा लिएपछि भन्सार प्रशासनको कार्यशैलीमाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ। भन्सारले पास गरिसकेको ट्रकभित्र प्रज्ञापनपत्रमा उल्लेखै नभएका २७ प्रकारका सामान भेटिएपछि ‘सेटिङ’ मार्फत सामान छिराउने खेल भएको आशंका बलियो बनेको छ।
साउन ३ गते भारतीय नम्बर बीआर ०१६ ए ३३४७ को ट्रक विराटनगर भन्सारबाट छुटेर गन्तव्यतर्फ जाँदै थियो। यसैबीच विशेष सूचनाका आधारमा सशस्त्र प्रहरी बल सीमा सुरक्षा गुल्म रानीले ट्रक नियन्त्रणमा लिएर पुनः भन्सार कार्यालयमा बुझायो। त्यसपछि गरिएको परीक्षणमा प्रज्ञापनपत्रमा कपडा मात्रै उल्लेख भए पनि ट्रकभित्र जुत्ताचप्पलका सामग्री, आँखासम्बन्धी उपकरण, ब्युटी पार्लरका सामग्रीदेखि विभिन्न औद्योगिक सामानसम्म लुकाएर ल्याइएको फेला पर्यो।
यसअघि भन्सारबाट छुटेका गाडीमा कैफियत देखिए राजस्व अनुसन्धान एकाइले अनुसन्धान गर्ने चलन थियो। पछिल्लो समय भने त्यस्ता गाडी पुनः भन्सारमै फर्काएर परीक्षण गरिन थालेका छन्। यही प्रक्रियाले यसपटक भन्सारको जाँच प्रणालीमै गम्भीर कमजोरी रहेको संकेत गरेको छ।
भन्सार कार्यालयका सूचना अधिकारी विमलदेव साह ले ट्रक नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान भइरहेको पुष्टि गरे। अन्तिम प्रतिवेदन आउन बाँकी रहेको बताउँदै उहाँले प्रारम्भिक रूपमा जाँचपास प्रक्रियामा त्रुटि देखिएको स्वीकार गर्नुभयो। तर त्रुटि कसरी भयो, त्यसमा कर्मचारीको भूमिका थियो वा थिएन भन्ने विषयमा भने कार्यालय मौन छ।
घटनालाई थप संवेदनशील बनाउने पक्ष भनेको जाँचपासमा संलग्न व्यक्तिको भूमिका हो। २९२ नम्बर एजेन्ट मार्फत जाँचपास गराउने क्रममा भन्सार एजेन्ट भरत भट्टराई को क्लियरिङ कम्पनीका प्रतिनिधि अकबर अली आफैँ उपस्थित रहेको खुलेको छ। अली नै आयातकर्तासमेत रहेको जानकारीपछि ‘आफ्नै सामान आफैँ पास गराउने’ प्रवृत्तिमा प्रशासनको मिलेमतो थियो कि भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ।
सशस्त्र प्रहरीले फेला पारेका सामानमध्ये सुज अपर १९० थान, सुज इन्सोल ३१ केजी, ननमेटल ड्रिलिङ मेसिन ३ थान लगायत जुत्ताचप्पल उत्पादनका सामग्री थिए, जसको भन्सार जाँचपास नै भएको देखिएन। त्यस्तै आँखा परीक्षण तथा चस्मासँग सम्बन्धित सामग्री—फेस मिरर, लेन्स क्लिनर, लेजर पोइन्टर, आई ब्यान्डेज, टियर टेस्ट स्ट्रिप्स, स्क्रु ड्राइभर, रबर गुगल पार्ट्स—समेत भेटिए।
त्यसैगरी ब्युटी पार्लरमा प्रयोग हुने फेस क्लिनर, नोभा वाक्स हिटर, एरोना वाक्स हिटर, मेकअप फिक्सर स्प्रे, फाउन्डेसन ब्रस, पेडिक्योर सामग्री, नेल टिप्स, मेकअप टेप, कृत्रिम गहना लगायतका सामग्री पनि बरामद भए। यसबाहेक माछाको तेल, चारो र छडीसमेत ट्रकमा लोड गरिएको थियो।
भन्सारले सामानको मुचुल्का उठाएर अनुसन्धान अघि बढाएको दाबी गरे पनि जाँचपासमा संलग्न कर्मचारीमाथि कुनै कारबाही प्रक्रिया सुरु भएको सार्वजनिक गरिएको छैन। यही कारण भन्सार प्रशासनमाथि ‘त्रुटि कि मिलेमतो ?’ भन्ने प्रश्न झन् गहिरिएको छ।
उता आयातकर्ता तथा भन्सार एजेन्ट प्रतिनिधि अकबर अली ले भने आफूबाट कुनै गल्ती नभएको दाबी गरेका छन्। “यसलाई नै कैफियत मान्ने हो भने प्रत्येक गाडीमा केही न केही त्रुटि भेटिन्छ,” भन्दै उनले आफूलाई अनावश्यक विवादमा तानिएको प्रतिक्रिया दिए।
तर प्रश्न भने उही छ—प्रज्ञापनपत्रमा उल्लेख नभएका यति धेरै सामान भन्सारको एक्स–रे, परीक्षण र जाँच प्रणाली छलेर कसरी बाहिरिए ? यसको जवाफ अनुसन्धानले दिन बाँकी छ। जनआस्था शैलीमा हेर्दा यो घटना केवल एउटा ट्रकको कैफियत होइन, भन्सार प्रशासनभित्रको सम्भावित सेटिङ र कमजोर निगरानीको नमुना बन्न सक्ने संकेत देखिएको छ।
