तेजन खड्का
काठमाडौं, २ असार । तीन सय रुपैयाँको नोट । कुखुरा बेचेर जम्मा गरिएको त्यो रकम ।
राजधानी आउने बस भाडा र अत्कृट एउटा सपना—गायक बन्ने।
डम्बर नेपालीको संघर्षको कथा यहीँबाट सुरु हुन्छ, जहाँ बाटो स्पष्ट हुँदैन, तर हिँड्ने साहस स्पष्ट हुन्छ।
काठमाडौं उनलाई स्वागत गर्न तयार थिएन। न कुनै स्टुडियोले, न कुनै रेडियोले, न त संगीत बजारले। तर उनीसँग एउटा कुरा थियो- हार मान्ने कुरै भएन।
रेडियो नेपालमा स्वर परीक्षण दिने दिन उनको पहिलो ठूलो आशा थियो। त्यो आशा असफलतामा टुंगियो। प्रक्रिया नबुझ्दा अवसर हातबाट फुस्कियो। धेरैका लागि त्यो फर्किने बाटो हुन्थ्यो। तर उनी फर्किएनन्।
त्यही असफलताको बीचबाट अर्को जीवन सुरु भयो। सहर ठूलो थियो, तर डम्बर सानो थिए, कम्तीमा सुरुवाती दिनमा।
कसैले चिनेको थिएन। न गीत, न परिचय। साथीहरू भने अर्को बाटोमा थिए—विदेश जाने, पैसा कमाउने, जीवन स्थिर बनाउने।
तर उनले त्यो बाटो रोजेनन्। कारण सरल थियो, नसा नसामा भएको संगीत छोड्न सकिँदैन सकिदै सकिदैन।
त्यो समय उनको जीवनमा संगीत कुनै पेशा थिएन। त्यो त जिउनुको तरिका थियो। ‘द रेज’ ब्यान्डसँगको सहयात्रा उनको पहिलो औपचारिक संगीत यात्रा थियो। त्यहाँ उनले सिके,आवाजभन्दा ठूलो समन्वय हुन्छ।
‘शून्य आकाशमा’ एल्बमले उनलाई पहिलो पटक श्रोतामाझ पुर्यायो। तर त्यो यात्रा स्थिर थिएन।
समयसँगै ब्यान्ड टुट्यो। साथीहरू छुटे। योजना फेरिए।तर डम्बर बाँचे- संगीतसँगै।
२०६३ साल। पहिलो सोलो एल्बम, मेलाेडी । त्यो एल्बम गीतहरूको मात्र संग्रह थिएन। त्यो एक निर्णयको प्रमाण थियो- अब म एक्लै हिँड्छु।
त्यसपछि उनको आवाज बदलियो, शैली बदलियो, र गीतहरू अझै जीवन नजिकिए।
‘अन्तिम पल्ट भेट्न आउ’ उनको करियरको यस्तो मोड बन्यो, जहाँ संगीतले उनलाई मात्र होइन, उनले संगीतलाई पनि चिनाए।
स्लो भर्सनको त्यो गीतले सहरका कोठाहरू, बसका सिटहरू र एक्ला रातहरूमा आफ्नो ठाउँ बनायो।
त्यही गीतपछि उनको जीवन बदलियो,मञ्च खुल्यो, देश बाहिरको यात्रा सुरु भयो, र सम्मानको ढोका पनि।
तर सफलता सधैं उज्यालो मात्र होइन।
डम्बरको गीतहरू बजिरहँदा पनि उनको जीवन सजिलो थिएन।
रेकर्डिङ स्टुडियो, कन्सर्ट, यात्रा,सबै बाहिरबाट चम्किलो देखिन्थ्यो। तर भित्र एउटा निरन्तर थकान थियो, र त्यो थकानसँगै जिम्मेवारी पनि। ‘दौतरीहरू कमाइ गर्न विदेश जान्थे र मलाई पनि उक्साउँथे’ डम्बर सम्झन्छन्–‘तर, मैले संगीत साधनामै निरन्तर लाग्ने निधो गरें ।
त्यो समय पप, र्याप संगीतको बजार उत्कर्षमा थियो । त्यही बेला डम्बरले नयाँ स्वाद पस्किए–‘अन्तिम पल्ट भेट्न आऊ’ बाट ।
स्लो भर्सनको उक्त गीतले डम्बरलाई चर्चा त दिलायो नै, खल्ती पनि भरिदियो । यही गीतले उनलाई विदेशको सयर गरायो अनि ‘छिन्नलता’ पुरस्कार दिलायो ।
उनी कलाकार मात्र थिएनन्। उनी छोरा पनि थिए।
त्यही जिम्मेवारीले उनलाई अर्को अर्थमा सफल बनायो।
गीत गाएर कमाएको पैसाले आमाको उपचार भयो।
यो वाक्य उनी सधैं धेरै बोल्दैनन्। तर यही वाक्य उनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो उत्तर हो।
डम्बर नेपाली प्रेमका गीतमा मात्र सीमित भएनन्। उनले गाउँको बोली, सहरको व्यथा, मानिसको व्यंग्य र जीवनको कठोरता गीतमा उतारे।
‘कि यो जंगे रेलमा’, ‘बिग्रिएको मान्छे म’, ‘भत्केको घर’ ‘तिम्रो पाउँजुु बजेर थाहा पाए अरुले’ यी गीतहरू मनोरञ्जन मात्र थिएनन्। यी गीतहरू मानिसहरूको आफ्नै कथा थिए—नभनिएको, तर महसुस गरिएको।
उखान, ठेट भाषा, र जीवनको सिधा चित्रण उनको पहिचान बन्यो।
कोटेश्वरको एउटा सानो डेराबाट सुरु हुने उनको दिनचर्या सामान्य छैन।बिहान साढे चार–पाँच बजे उठ्छन्।
बाहिर अझै अँध्यारो हुन्छ, तर उनको दिन सुरु भइसकेको हुन्छ।
मर्निङ वाक, अभ्यास, गिटार, लेखन।
त्यसपछि स्टुडियो।
त्यो स्टुडियोमा कहिले शब्द जन्मिन्छ, कहिले धुन, कहिले मौनता।
स्टुडियोको आवाजपछि उनी फुटसल मैदानमा भेटिन्छन्।
त्यहाँ उनी गायक होइनन्। खेलाडी हुन्छन्।
बद्री पंगेनी, शंकर विसी जस्ता कलाकारहरूसँगको खेल समय कटाउने माध्यम होइन, मानसिक सन्तुलन हो।
त्यो मैदानमा उनी थकाइ बिर्सिन्छन, फेरि संगीततर्फ फर्किन्छन्।
डम्बर नेपालीलाई भीड मन पर्छ, तर भीडभित्र हराउनु मन पर्दैन।
उनी साधारण देखिन्छन, तर अनुशासित छन्।
पहिरनमा सजग, तर भड्किलो होइन। बोलाइ कम, काम धेरै।
यो सन्तुलनले नै उनलाई लामो यात्रा गर्न सक्षम बनाएको हो।
पछिल्लो समय उनी चलचित्र संगीत र गीत लेखनमा बढी केन्द्रित छन्।
डिजिटल युगले संगीत बदल्यो, श्रोता बदलियो, तर उनी पनि बदलिएका छन् तर, आफ्नो आधार नछोडी।
नयाँ धुन खोज्ने, नयाँ शब्द समेट्ने र पुरानो अनुभूतिलाई नयाँ रूपमा दिने प्रयास जारी छ।
डम्बर नेपालीको जीवनलाई सफलताको सूचीले बुझ्न सकिँदैन।
यो सूची होइन, यात्रा हो।
जहाँ असफलता छ, फेरि उठाइ छ, फेरि प्रयास छ।
तीन सय रुपैयाँदेखि स्टुडियोसम्मको दूरी पैसा होइन, समय, धैर्यता र विश्वासले बनेको बाटो बन्यो।
डम्बर नेपाली आज पनि गीत लेखिरहेका छन्, धुन बनाइरहेका छन्, र नयाँ आवाज खोजिरहेका छन्।
तर उनले बनाएको सबैभन्दा ठूलो सिर्जना गीत होइन।
त्यो हो—आफ्नो बाटो आफैं बनाउने साहस।
र त्यो साहस अझै पनि बाँचिरहेको छ—उनका गीतहरूमा, उनका स्वरहरूमा, र श्रोताको मौन मनमा।
