महेश भट्टराई /झङडाही झोराहाट
विकासको पहिलो खुड्किलो सडक हो। सडकसँगै कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र अन्य आधारभूत पूर्वाधार विकासका महत्वपूर्ण आधार हुन्। यही मान्यतालाई केन्द्रमा राखेर हेर्दा मोरङको ग्रामथान गाउँपालिका वडा नम्बर–२ झोराहाट क्षेत्रमा पछिल्लो चार वर्षमा सडक पूर्वाधार निर्माण तथा स्तरोन्नतिका क्षेत्रमा उल्लेखनीय परिवर्तन देखिएको छ।
वि.सं. २०७९ सालको स्थानीय निर्वाचनअघि यस क्षेत्रका अधिकांश सडक ग्राभेल अवस्थामा थिए। वर्षायाममा हिलो र हिउँदमा धुलोको समस्या स्थानीयवासीले भोग्दै आएका थिए। तर २०७९ को निर्वाचनपछि वडाध्यक्षमा निर्वाचित यादव खतिवडाको कार्यकालमा टोल–टोलसम्म सडक कालोपत्रे गर्ने कामले गति लिएको देखिन्छ।
स्थानीय युवा तथा समाजसेवीका रूपमा परिचित खतिवडा वडाध्यक्षमा निर्वाचित भएपछि वडा नम्बर–२ का विभिन्न बस्ती र टोललाई समान प्राथमिकतामा राखेर सडक निर्माण तथा कालोपत्रे गर्ने काममा सक्रिय देखिए। झोराहाटका विभिन्न क्षेत्रमा सडक कालोपत्रे भएपछि स्थानीयको आवागमन सहज हुनुका साथै गाउँको भौतिक स्वरूपमा समेत परिवर्तन आएको छ।
जनप्रतिनिधिले इच्छाशक्ति र सक्रियता देखाएमा स्थानीय तहमा विकासका कामले गति लिन सक्छन् भन्ने उदाहरणका रूपमा खतिवडाको कार्यकाललाई स्थानीयस्तरमा चर्चा गर्ने गरिएको छ। वडा तथा पालिकामा हुने सार्वजनिक कार्यक्रममा उनको उपस्थिति र जनतासँगको सम्पर्कले पनि उनलाई स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय बनाएको छ।
चार वर्षमा झोराहाटका कुन–कुन क्षेत्रमा सडक कालोपत्रे भए?
वडा नम्बर–२ का विभिन्न क्षेत्रको स्थलगत अवस्था हेर्दा सडक कालोपत्रेका काम निम्न स्थानमा सम्पन्न भएको विवरण प्राप्त भएको छ।
१. रवि स्कुल पश्चिम बत्राही क्षेत्र : झोराहाट चोकदेखि कटहरीको सिमानासम्म सडक कालोपत्रे सम्पन्न भएको छ।
२. पूर्वी बत्राही क्षेत्र : झोराहाट चोकदेखि रिङरोड हुँदै कटहरीको सिमानासम्म कालोपत्रे सडक निर्माण सम्पन्न भएको छ।
३. झोराहाट बजार क्षेत्र : झोराहाट चोक वरिपरि, भृकुटी चोक हुँदै बाह्रघरेसम्म सडक कालोपत्रे गरिएको छ।
४. बाह्रघरे क्षेत्र : भृकुटी चोकदेखि बाह्रघरे चोकसम्म सडक कालोपत्रे सम्पन्न भएको छ।
५. झङडाही क्षेत्र : झङडाही चोकदेखि पत्रकार बाबुराम मुडियारीको घरअघिसम्म सडक कालोपत्रे गरिएको छ।
६. पिडारमुनि क्षेत्र : पिडारमुनि चोकदेखि पूर्वतर्फका विभिन्न टोलसम्म तथा पश्चिमतर्फ वडा नम्बर–१ को लखन्तरी सिमानासम्म सडक कालोपत्रे सम्पन्न भएको छ।
७. विर्ता क्षेत्र : सरस्वती माध्यमिक विद्यालयदेखि विर्ता जाने करिब आधा किलोमिटर सडक कालोपत्रे गरिएको छ।
८. झोराहाट प्रहरी चौकी पश्चिम क्षेत्र : प्रहरी चौकीदेखि शारदा बोर्डिङ जाने सडक कालोपत्रे सम्पन्न भएको छ।
९. मुसरीटोल क्षेत्र : बाह्रघरे चोकदेखि मुसरीटोल जाने सडक भने कालोपत्रे हुन बाँकी रहेको छ।
यी विवरणले वडा नम्बर–२ मा सडक पूर्वाधार विकासले लिएको गति देखाउँछन्। विशेषगरी विभिन्न टोललाई जोड्ने सडक कालोपत्रे हुँदा स्थानीयवासीको दैनिक आवागमन, व्यापार व्यवसाय र कृषि उपजको ढुवानीमा सहजता थपिएको अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
२०७४ मा एमालेको नेतृत्व, २०७९ मा फेरियो जनप्रतिनिधि
२०७९ सालको स्थानीय निर्वाचन हुनुअघि यस वडामा नेकपा एमालेको नेतृत्वमा स्थानीय सरकार रहेको थियो। तत्कालीन वडाध्यक्ष कृष्णकुमार माझी थिए। २०७४ सालको स्थानीय निर्वाचनमा माझीले ९१५ मत प्राप्त गर्दै वडाध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए।
२०७४ सालको स्थानीय निर्वाचनमा वडाध्यक्षका उम्मेदवारहरूले प्राप्त गरेको मतपरिणाम :
कृष्णकुमार माझी — ९१५ मत
इन्द्रलाल खाँ थारू — ६७३ मत
दशनलाल माझी थारू — ६३७ मत
पुडक लाल उराँव — १३३ मत
चन्द्रकुवेर उपाध्याय रेग्मी — १३१ मत
त्यसपछि २०७९ सालको स्थानीय निर्वाचनमा राजनीतिक प्रतिस्पर्धा फेरियो। नेकपा एमालेबाट उम्मेदवार बनेका यादव खतिवडाले नेपाली कांग्रेसलगायत अन्य दलका उम्मेदवारलाई पछि पार्दै वडाध्यक्षमा विजय हासिल गरे।
२०७९ सालको स्थानीय निर्वाचनमा वडाध्यक्षका उम्मेदवारहरूले प्राप्त गरेको मतपरिणाम :
यादव खतिवडा (नेकपा एमाले) — १,३९५ मत
प्रकाशकुमार माझी (नेपाली कांग्रेस) — १,१९९ मत
जोगेन्द्रकुमार उराँव (नेकपा माओवादी केन्द्र) — ३६६ मत
महानन्द राजवंशी (जनमत पार्टी) — १३ मत
मनोजकुमार सरदार (नागरिक उन्मुक्ति पार्टी) — १० मत
मतपरिणामअनुसार खतिवडाले आफ्ना निकटतम प्रतिस्पर्धी प्रकाशकुमार माझीलाई १९६ मतले पछि पार्दै वडाध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए।
सडक मात्रै विकासको सम्पूर्ण मापदण्ड होइन
खतिवडाको कार्यकालमा सडक क्षेत्रमा देखिएको प्रत्यक्ष परिवर्तन विकासको एउटा महत्वपूर्ण पाटो हो। तर स्थानीय सरकारको मूल्यांकन सडक कालोपत्रेले मात्रै पूर्ण हुँदैन। कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण, शिक्षाको गुणस्तर, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच, रोजगारी सिर्जना, युवाका लागि अवसर तथा अन्य सामाजिक र आर्थिक विकासका क्षेत्रमा भएका काम पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन्।
यी क्षेत्रमा के–कस्ता काम भए, कति उपलब्धि हासिल भए र अझै के गर्न बाँकी छ भन्ने विषयको वास्तविक मूल्यांकन स्थानीय जनताले नै गर्नेछन्। विकासका कामको निरन्तरता, पारदर्शिता र सबै टोलमा समान अवसर सुनिश्चित गर्नु आगामी दिनका चुनौती पनि हो।
अबको निर्वाचनमा खतिवडाको योजना के?
पाँच वर्षे कार्यकालका लागि निर्वाचित भएका यादव खतिवडाको कार्यकालमा अब बाँकी रहेको समय पनि विकास निर्माणका दृष्टिले महत्वपूर्ण छ। मुसरीटोल जाने सडक कालोपत्रे हुन बाँकी रहेकाले त्यसको काम सम्पन्न गर्ने विषय पनि स्थानीय चासोको विषय बन्न सक्छ। झोराहाट झङडाही हुँदै मंगलहाट जाने अति व्यस्त सडकको पत्रकार बाबुराम मुडियारीको घरदेखि मंगलहाटसम्मको पिच हुन बाँकी सडकलाई पूर्ण गरी अधुरो काम सम्पन्न गर्नु पर्नेछ ।
यसैबीच, आगामी स्थानीय निर्वाचनमा पुनः वडाध्यक्षको उम्मेदवार बन्ने वा नबन्ने विषयमा खतिवडाले अहिलेसम्म आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेका छैनन्।
झोराहाट वडा नम्बर–२ को पछिल्लो चार वर्षलाई फर्केर हेर्दा सडक पूर्वाधारमा देखिएको परिवर्तनलाई बेवास्ता गर्न सकिँदैन। तर कुनै पनि जनप्रतिनिधिको वास्तविक सफलता सडक निर्माणसँगै शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगारी र जनताको जीवनस्तरमा आएको सुधारबाट मापन हुनुपर्छ।
अन्ततः निर्वाचनमा जनताले दिएको मत पाँच वर्षका लागि जिम्मेवारी हो, स्थायी अनुमोदन होइन। त्यसैले आगामी निर्वाचनमा जनताले सडक, विकास, सेवा प्रवाह र समग्र कार्यसम्पादनलाई आधार बनाएर आफ्नो निर्णय गर्नेछन्। झोराहाटको विकास यात्रा अझै जारी छ। अब हेर्न बाँकी छ—बाँकी कार्यकालमा के थपिन्छ र आगामी निर्वाचनमा जनताले कस्तो नेतृत्व रोज्छन् ?
