काठमाडौं । वैदेशिक रोजगारीको नाममा नेपाली महिलालाई भिजिट भिसाको आवरण प्रयोग गरी तेस्रो मुलुक हुँदै कुवेत पुर्याउने नयाँ शैलीको मानव तस्करी नेटवर्क सक्रिय रहेको तथ्य बाहिर आएको छ । विशेषगरी दुबई ट्रान्जिट प्रयोग गरेर नेपाली महिलालाई घरेलु कामदारका रूपमा कुवेत पठाउने संगठित गिरोह सक्रिय रहेको स्रोतहरूको दाबी छ ।
स्रोतका अनुसार गिरोहले सुरुमा महिलाहरूलाई ओमनको भिजिट भिसा बनाइदिन्छ । त्यसपछि उनीहरूलाई काठमाडौंबाट दुबईसम्म उडाइन्छ । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अध्यागमन जाँचका क्रममा यात्रुहरूले ओमनको भिजिट भिसा मात्रै देखाउने भएकाले उनीहरू सामान्य पर्यटक वा भ्रमणमा निस्किएको यात्रुजस्तै देखिन्छन् । यही कमजोरीको फाइदा उठाउँदै गिरोहले अध्यागमन निगरानी छल्ने गरेको बताइएको छ ।
तर दुबई पुगेपछि यात्राको वास्तविक उद्देश्य परिवर्तन हुने गरेको दाबी गरिएको छ । स्रोतका अनुसार दुबई ट्रान्जिटमै महिलाहरूलाई कुवेतको ‘डोमेस्टिक वर्कर भिसा’ उपलब्ध गराइन्छ र त्यसपछि उनीहरूलाई कुवेत पठाइन्छ । यसरी एउटै यात्रामा फरक–फरक देशका कागजात प्रयोग गरेर मानव तस्करीको नयाँ शैली सञ्चालन भइरहेको बताइन्छ ।
ट्रान्जिटमै भिसा परिवर्तन, निगरानी प्रणाली असफल ?
यस घटनाले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको अध्यागमन निगरानी प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । एउटै यात्रु ओमनको भिजिट भिसामा यात्रा सुरु गर्ने तर अन्तिम गन्तव्य कुवेत पुग्ने अवस्था कसरी सम्भव भयो भन्ने विषयमा सरोकारवालाहरूले छानबिन माग गरेका छन् ।
मानव अधिकारकर्मी तथा वैदेशिक रोजगार क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार ट्रान्जिट देशमै भिसा परिवर्तन हुनु, घरेलु कामदारका रूपमा महिलाहरूलाई उच्च जोखिमयुक्त गन्तव्यमा पठाइनु तथा यात्रुका वास्तविक उद्देश्य लुकाइनु मानव तस्करीका स्पष्ट संकेत हुन सक्छन् । उनीहरूले विमानस्थलमा यात्रु अन्तर्वार्ता, कागजात प्रमाणीकरण तथा ट्रान्जिट निगरानी कडा बनाउनुपर्ने बताएका छन् ।
‘राम्रो तलब’को प्रलोभन, शोषणको जोखिम
मानव तस्करीमा संलग्न समूहहरूले महिलाहरूलाई वास्तविक काम, तलब, श्रम अधिकार, भाषा, सुरक्षा अवस्था तथा गन्तव्य मुलुकको कानुनी प्रक्रियाबारे स्पष्ट जानकारी नदिई विदेश पठाउने गरेको आरोप छ ।
धेरै महिलाहरू विदेश पुगेपछि सम्पर्कविहीन हुने, जबर्जस्ती श्रममा फस्ने, पासपोर्ट नियन्त्रणमा लिइने, हिंसा तथा मानसिक शोषण भोग्नुपर्ने जोखिममा पर्ने गरेका छन् । विशेषगरी घरेलु कामदारका रूपमा खाडी मुलुकमा पुग्ने महिलाहरू कानुनी संरक्षणभन्दा बाहिर पर्ने भएकाले उनीहरूको अवस्था अझ संवेदनशील हुने गरेको अधिकारकर्मीहरू बताउँछन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल सक्रिय रहेको आशंका
यस घटनाले नेपाली महिलालाई भिजिट भिसाको आडमा अवैध श्रम बजारमा पठाउने अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल सक्रिय रहेको आशंकालाई थप बलियो बनाएको छ । स्रोतहरूका अनुसार नेपाल, दुबई र कुवेतसम्म फैलिएको दलाल नेटवर्कले कागजात व्यवस्थापनदेखि ट्रान्जिट समन्वयसम्मको काम गरिरहेको हुनसक्छ ।
सरकारले लामो समयदेखि घरेलु कामदारको श्रम स्वीकृतिमा कडाइ गरेपछि मानव तस्करहरूले अहिले ‘भिजिट भिसा र ट्रान्जिट रुट’लाई नयाँ माध्यम बनाएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।
सरोकारवालाहरूले समयमै प्रभावकारी कदम नचालिए यस्तो गतिविधि अझ संगठित र व्यापक बन्न सक्ने चेतावनी दिएका छन् । उनीहरूले त्रिभुवन विमानस्थलमा उच्च जोखिमयुक्त यात्रुको विशेष निगरानी, ट्राभल हिस्ट्री विश्लेषण, ट्रान्जिट रुट ट्र्याकिङ तथा वैदेशिक रोजगारीसम्बन्धी समन्वित सूचना प्रणाली तत्काल लागू गर्न माग गरेका छन् ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार अहिलेको अवस्था सामान्य अध्यागमन कमजोरी मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय मानव तस्करी सञ्जालको विकसित रूप हुनसक्छ, जसले नेपाली महिलाको सुरक्षा, श्रम अधिकार र देशको वैदेशिक रोजगारी व्यवस्थापन प्रणालीमाथि गम्भीर चुनौती खडा गरेको छ ।
